De Opinie: Halstrekken in de Grand Prix, zin of onzin?
Vanaf 1 januari 2027 verandert de internationale dressuursport. De FEI introduceert in de Grand Prix een nieuwe oefening: halsstrekken op een volte van twintig meter in draf. De oefening krijgt bovendien een coëfficiënt twee en telt dus dubbel mee. Een belangrijke stap richting meer ontspanning en paardenwelzijn, zeggen de voorstanders. Een goedkope poging om de aanhoudende kritiek op de dressuursport te sussen, vinden de tegenstanders. Maar wie heeft er gelijk?
De FEI staat al geruime tijd onder druk. De kritiek op de dressuursport blijft aanhouden. Paarden zouden te veel onder spanning lopen, er zou te veel druk worden uitgeoefend en de ontspanning zou onvoldoende zichtbaar zijn. Met de nieuwe oefening wil de FEI aantonen dat ook een Grand Prix-paard, ondanks de zware fysieke en mentale inspanningen, in staat is om zich te ontspannen.
Het principe is eenvoudig. Na het verzamelde werk moet het paard de hals naar voren en beneden kunnen strekken, zonder zijn ritme, balans of aanleuning te verliezen. Vervolgens moet het opnieuw probleemloos de teugels aannemen.
Op papier klinkt dat bijzonder logisch. Maar is het ook werkelijk een meerwaarde? Voorstanders zien een belangrijke boodschap.
Volgens de voorstanders is halsstrekken een uitstekende manier om te controleren of een paard werkelijk losgelaten en ontspannen is. Een paard dat tijdens piaffe, passage, pirouettes en wisselserieën onder grote spanning loopt, zou mogelijk moeite kunnen hebben om daarna onmiddellijk de hals te laten zakken en zich te ontspannen.
Bovendien is het een oefening die veel ruiters tijdens de dagelijkse training regelmatig gebruiken. Waarom zou een Grand Prix-paard dat dan niet tijdens een wedstrijd moeten kunnen tonen?
Daar valt zeker iets voor te zeggen. Een paard dat op het hoogste niveau presteert, moet niet alleen indrukwekkende oefeningen kunnen uitvoeren, maar ook lichamelijk en mentaal in balans blijven.
De FEI geeft hiermee bovendien een duidelijk signaal dat ontspanning en losgelatenheid evenzeer tot de essentie van de dressuur behoren als spectaculaire bewegingen.
Maar is het niet vooral uiterlijke schijn? De tegenstanders bekijken het vanuit een andere invalshoek.
Volgens hen is de nieuwe oefening vooral een cosmetische ingreep. Een manier om aan de buitenwereld te tonen dat de FEI iets onderneemt tegen de kritiek op het paardenwelzijn, zonder dat er fundamenteel iets verandert.
Bovendien bevat de Grand Prix vandaag al verschillende momenten waarop ontspanning, gehoorzaamheid en losgelatenheid beoordeeld kunnen worden.
Een paard moet bij het begin en aan het einde van de proef correct en onbeweeglijk halt houden. Ook in de uitgestrekte stap moet het paard zich ontspannen, zijn lichaam verlengen en met een regelmatig viertaktritme ruim doorstappen. Daarna moet het opnieuw overschakelen naar het zware verzamelde werk van passage en piaffe.
Met andere woorden: de mogelijkheden om ontspanning te beoordelen bestaan vandaag al.
Daarnaast vrezen sommigen dat het extra halsstrekken de Grand Prix minder aantrekkelijk maakt voor het grote publiek. In een sport die al moeite heeft om nieuwe toeschouwers aan te trekken, is dat geen onbelangrijk argument.
Misschien ligt het echte probleem wel bij de jurering.
En precies hier wringt volgens mij het schoentje.
Want waarom zouden we nieuwe oefeningen moeten toevoegen om ontspanning te beoordelen, wanneer we de bestaande oefeningen niet altijd correct beoordelen?
Neem nu het halt houden.
Het reglement vraagt een paard dat vierkant, recht en onbeweeglijk stilstaat. Toch zien we regelmatig paarden die bij het halthouden blijven bewegen, een been verplaatsen of nauwelijks een moment volledig stilstaan.
En wat gebeurt er? Niet zelden krijgt de combinatie alsnog een behoorlijk cijfer.
Zeker bij de grote, bekende namen lijkt de jury soms bijzonder toegeeflijk. Een fout die bij een minder bekende combinatie duidelijk wordt afgestraft, lijkt bij een internationale topper soms gemakkelijker door de vingers te worden gezien.
Waarom zou men niet gewoon eisen dat een paard minstens drie seconden volledig onbeweeglijk moet stilstaan? Dat zou pas een duidelijke en objectief waarneembare controle zijn op gehoorzaamheid, rust en zelfbeheersing.
Hetzelfde geldt voor de uitgestrekte stap.
Een werkelijk goede uitgestrekte stap vraagt regelmaat, ruimte, een ontspannen bovenlijn en duidelijk overtracken. Persoonlijk zie ik graag dat een paard minstens twee hoeflengtes overtreedt wanneer het zijn maximale staplengte toont.
Maar hoe vaak zien we geen paarden die gehaast stappen, nauwelijks verruimen of onvoldoende ontspanning tonen?
Toch verschijnen er regelmatig nog zessen en zevens op het scorebord. Terwijl de uitvoering soms eerder een onvoldoende verdient.
Ook daar lijkt de naam van de ruiter af en toe belangrijker dan wat er werkelijk in de piste gebeurt.
Misschien heeft de dressuursport dus niet zozeer behoefte aan nieuwe oefeningen, maar vooral aan een consequentere en eerlijkere beoordeling van de bestaande oefeningen.
Worden de Nederlandse paarden de grootste verliezers?
Opvallend is dat een belangrijk deel van de kritiek op de nieuwe oefening uit Nederland komt.
Nederland heeft met het KWPN jarenlang sterk ingezet op moderne, expressieve paarden met veel bloed, uitstraling en bewegingsmechanisme.
Dat heeft fantastische sportpaarden opgeleverd. Maar het zijn soms ook gevoelige, hete paarden waarbij ontspanning niet altijd vanzelfsprekend is.
Zouden juist die paarden meer moeite krijgen met het halsstrekken? En verklaart dat misschien gedeeltelijk waarom de weerstand vanuit bepaalde Nederlandse dressuurkringen zo groot is?
Het is een interessante gedachte, al mogen we zeker niet alle KWPN-paarden over dezelfde kam scheren. Er zijn genoeg Nederlandse toppaarden die uitstekend ontspannen kunnen lopen.
De praktijk zal moeten uitwijzen of bepaalde types paarden werkelijk benadeeld worden door de nieuwe oefening.
Hoeveel Grand Prix-paarden zullen hier werkelijk moeite mee hebben?
Persoonlijk denk ik dat het allemaal nog wel eens zou kunnen meevallen.
Ik verwacht dat het overgrote deel van de Grand Prix-paarden deze oefening behoorlijk tot goed zal uitvoeren.
Want laten we eerlijk zijn: welke professionele dressuurruiter werkt tijdens zijn dagelijkse training niet aan ontspanning?
Een paard kan onmogelijk jarenlang op Grand Prix-niveau blijven functioneren wanneer het uitsluitend onder spanning wordt getraind. Afwisseling tussen inspanning en ontspanning is een essentieel onderdeel van een verantwoorde opleiding.
Dat betekent natuurlijk niet dat iedere Grand Prix-ruiter altijd correct traint. Maar het lijkt mij onwaarschijnlijk dat de nieuwe oefening plots een groot aantal paarden zal ontmaskeren.
Misschien krijgen enkele gevoeligere paarden het wat moeilijker. Misschien zullen bepaalde combinaties kostbare punten verliezen. Maar ik vermoed dat de meerderheid zich vrij snel aan deze nieuwe opdracht zal aanpassen.
Zin of onzin?
De bedoeling van de FEI is op zich verdedigbaar. Ontspanning en losgelatenheid verdienen absoluut hun plaats in de beoordeling van een Grand Prix-proef.
Maar we mogen ons niet laten misleiden door de uiterlijke schijn.
Een paard dat gedurende één volte zijn hals kan laten zakken, bewijst daarmee nog niet dat het de volledige proef ontspannen heeft gelopen. En omgekeerd betekent een minder geslaagde volte niet automatisch dat een paard verkeerd wordt getraind.
Echt paardenwelzijn laat zich niet beoordelen op twintig meter halsstrekken alleen.
Daarvoor moeten we kijken naar de volledige proef, naar de kwaliteit van de aanleuning, de regelmaat van de gangen, de harmonie tussen paard en ruiter en vooral naar de manier waarop de jury die elementen beoordeelt.
En daar is volgens mij nog veel winst te boeken.
De komende maanden zullen uitwijzen of het halsstrekken werkelijk een meerwaarde wordt of vooral een symbolische verandering blijft.
Mijn conclusie? Het halsstrekken kan zeker zinvol zijn. Maar wanneer de jury niet consequenter gaat beoordelen, dreigt het vooral een mooie oefening voor de buitenwereld te worden.
Want ontspanning begint niet bij het halsstrekken. Ontspanning moet zichtbaar zijn in de volledige Grand Prix.
RH





